Search Results
Your search matched 1243 entries.
Page 4 of 13
corner 1 s. a.
Semantic labels: chess, games, geog., herald., mil.
Citations:
wing of an army
mil.: (1271-72) La premere eschele de gent a pé deit comencer de la premere compaignie e deit estre ordinee en la destre cornere 49.22cors 1 s.
Semantic labels: anat., archit., costume, eccl., law, liturgical, mil., ship., status, theol.
Citations:
man to man, in single combat
mil.: (1155) A Eneam grant guerre en fist, Cors contre cors bataille en prist 60
mil.: (1155) Al rei Artur ad fors mandé Que il dui en l’isle venissent E cors a cors se combatissent 10002
mil.: (c.1185) Se jo peusse solement Faire en desraine cors a cors 6269
mil.: (c.1185) La Fiere ne trove en sa terre Ki vers cestui ost prendre guerre, Cors a cors 8015
by trial of battle
mil.: (c.1292) soit en sa eleccioun a sei defendre par soen cors ou par pays i 104
mil.: (1300) E prist prest est a prover ver ly […] par soun cors iii 101cort 2 a. s. adv.
Semantic labels: mil., oenol., orn., zool.
Usage labels: nameCitations:
one who is short (used as a surname)
mil.: (1199) Richard le Curt Court
mil.: (1279) Richard le Cort Court
mil.: (1194-99) Car ariere a l’ost s’en revinrent, Car Sarazin si cort les tindrent Que toz les cors chancelerent Si que [poi] genz i retornerent 6582
mil.: (1194-99) sis assaillierent, E enclostrent a la reonde [...]. Estreitement e cort les tindrent E de plusors parties vindrent 7242cote 1 s.
Semantic labels: armour, costume, mil.
Citations:
coat-armour, garment of rich material embroidered or painted with heraldic devices and worn over the armour
mil.: (1313) une cote armere des armes sire Pieres, une autre ceinture de quir de Laonn 53.18
mil.: (1315) .j. pece de bocrel, .j. cote d’arme de bocram, .j. gaunbeyson vermail 58
mil.: (s.xiv1/3) loricam quyree, cote armee, in qua fuerit signa militis 530 (XXXVIII)
mil.: (1397) .iij. novell cote armoures cotearmoures de les armes du Ducs de Gloucestre de velvet embroudez d'or de Cipre et d'argent de Cipre bones et riches 307
coat of mail (?)
mil.: (s.xivin) Item de chescun cent de espez, bokelers, targes e costz de eu, .iij. d. 192
coat of mail
mil.: (1415) ma petite cote de maille ii 65cotel 1 s.
Semantic labels: domestic, implement, mil., weapons
Usage labels: nameCitations:
pointed knife, dagger
mil.: (s.xiii1) cutele a poynt ii 104
mil.: (c.1250) artavum: cutellus peracutus : cutel a pointe i 414
mil.: (1275) la playe […] li feistes de un cotel a pointe, nomément de un anelaz (C) 7
mil.: (1291) .x. hommes [...] entre les queux un cotel a poynt deyt estre jetee [...] i 179
mil.: (1419) Qe nul porte espé, ne cotel a poynt, ne misericorde, ne masuele, ne bastoun, ne autre arme 644coterelle s.
Semantic labels: mil., occupation
Citations:
(mercenary) foot-soldier
mil.: (1171-74) Cotereals e archiers & serganz reteneit 348
mil.: (s.xiii1) coterellis: (J) coterelles garsuns a pé R s.xiii 1 248coucher 1 v.trans. v.intrans. v.refl. p.pr. as a. p.p. as a. inf. as s.
Semantic labels: astron., build., domestic, geog., law, mil., oenol., time
Citations:
signal for soldiers to sleep
mil.: (s.xii3/4) De timbres e de busines fu li cocher criez 5090coupler v.trans. v.intrans. v.refl. p.p. as a.
Semantic labels: law, mil.
Citations:
to join in battle
mil.: (s.xii3/4) Jamés ne serray lez si serrom ajusté Corps contre corps la bataille couplé 5278
mil.: (s.xiiim) cest porte gardez Tant qe sums revenu et ové Sarazins couplez 706
to join battle with
mil.: (s.xiiim) Quant S. out bien ové Sarrazins couplee 1059
mil.: (s.xii2) Ne te poz pas a lui cupler , kar tu es vadlez e il est un merveillus bers 34coure 1 v.trans. v.intrans. v.refl. p.pr. as a. p.pr. as s. p.p. as a. inf. as s.
Semantic labels: curr., equit., finan., herald., horses, law, med., meteo., mil., ship., ven.
Usage labels: fig., nameCitations:
to maraud, raid
mil.: (s.xii1) Si tu vedeies larrun cureies ot lui 71.49.19
mil.: (s.xiiiin) Al tens que cist seint J. fu Eurent li Persant mult curu E mult robbé en la cuntree 506
mil.: (1294) a la fez sy unt yl corru la par nostre congé, a la fez par pur? embler e par pur? eskek 21-22 Ed I 507
mil.: (1369) les enemys se vantent de venir courre devant les portes de B. 199.138.60
charger, knight's horse
mil.: (s.xiiex) Rollant lait curre le bon destrer Bruiant, Otinel Migrados, le bien curant 382
mil.: (1278) CCC liveres ke courent en demande dé maners de B. e de W., por le arrerage de la ferme i 8cours s.
Semantic labels: astron., culin., finan., geog., law, med., mil., ship., time, ven.
Usage labels: also_fig.Citations:
encounter, clash
mil.: (a.1382) Et si jousta deux cours de guerre […] ovesqe lui 22.10courser a. s.
Semantic labels: horses, mil., zool.
Usage labels: nameCitations:
charger, courser
mil.: (s.xii3/4) chargent les chevals e ly bon curser 1577
mil.: (s.xiiim) Puis i mettent lur destrers et cursers sojornee 1337
mil.: (1364-72) […] pur dys et noef noz destreres et dys noz courseres E101/395/2/233
mil.: (1372) les despences et coustages de noz dits courcers, sibien pur fein, aveins et litere ii 71
mil.: (1392) deux grandez coursers, trappés de drap d’or 212coustre 1 v.trans. v.intrans.
Semantic labels: med., mil., surg., textile
Citations:
to pierce, stab (with a weapon)
mil.: (1160-74) Normant, qui l’orent veu, L’ont parsui e conseu, Es fers des lances l’ont cosu, A terre l'ont mort abatu ii 211.8745coutre 1 s.
Semantic labels: agricultural, implement, mil., weapons
Citations:
knife
mil.: (s.xiv1) Fai a toi cultres de perres et circumscizes la secounde foiz les filz de Israel 79.169[covenancer] 2 s.
Semantic labels: mil., ship.
Citations:
mercenary soldier
mil.: (s.xiii1/4) Congittus, dicitur mensura, unde dicuntur congionarii , cuvenancers , scilicet milites qui eam accipiunt 37.111coverir v.trans. v.intrans. v.refl. p.p. as a. p.p. as adv. p.p. as s. inf. as s.
Semantic labels: archit., armour, build., chess, costume, domestic, games, geog., horses, law, marit., metal, mil., ven., zool.
Usage labels: fig., name, pej.Citations:
(of a war-horse) barded, armoured
mil.: (s.xii3/4) Les chevals sunt covers qui desuz eaux se desraient 2146
mil.: (1297) pur checun equier armé ové chival covert , doze deniers le jour 38
mil.: (s.xiii/xiv) pharetratis : cowerés ii 9
mil.: (1160-74) de lor escuz se covreient ii 188.8141
mil.: (1323-25) hommes d’armes od chivauz covertz de feer 230
mil.: (1347) jeo devys quatre de mez grauntz chivaux d’estre armetz de mes armes, […] dount ceux de guerre soient covertz de fer i 42coverture s. s.pl.
Semantic labels: archit., armour, costume, domestic, equit., horses, law, mil., textile
Citations:
cover (of shield)
mil.: (s.xii3/4) Taillent lur coverturs, encisent lur penons 6129cowe s.
Semantic labels: agricultural, anat., bot., costume, culin., domestic, herald., implement, law, mammals, mil., orn., rept., ven., zool.
Usage labels: fig.Citations:
rearguard of an army
mil.: (1160-74) Li dus vit que la force ert soe Vers cels qui erent en la coe ii 80.5197[crenel] s.
Semantic labels: archit., decor., mil.
Citations:
crenel, open space between the cops of the battlement of a parapet
mil.: (1121-25) N’i out chernel ne aleur Ne bretache ne nule tur 1671
mil.: (1155) Unches nule pluie [...] Ne vola plus espessement Que saietes e darz voloent [...]. Li Bretun les kernels guerpirent [...] 6285
mil.: (1194-99) La veissiez les Turs defendre E as kerneals e as archieres 9220
mil.: (s.xiiiin) propugnaculum : kernel gallice vel britasche defensio i 378
mil.: (s.xiii) arctum : (C) creynel creinel B s.xiii i 227
mil.: (s.xiii2) cancelli : (C) lé kerneus carneus D s.xiii/xiv kernerus L s.xiii/xiv ii 70.69
mil.: (1347-60) En .viij. charnels pur la dit cog E101/25/32 m4
mil.: (c.1360-79) s'il ascoulte ascun revell, Il vait tantost sus au qernell, Savoir q'amonte ytiel clamour 11285
crenellated, furnished with open spaces between the cops of the battlement of a parapet
mil.: (1428-32) deux basses chandelers […] d’argent dorrés, overés chescun de six tourelles a carneaux C19[creneler] v.trans. p.p. as a. v.absol.
Semantic labels: archit., mil.
Citations:
to crenellate, furnish with open spaces between the cops of the battlement of a parapet
mil.: (1190-1210) La cité funt bien aturner E les murs mult bien kerneler 18090
mil.: (1461) licences [...] pur faire avoir encloser et enjoyer ascun parke ou parkes, warein ou franc chace, ou d'enbateller, carneller, mascoller ou de faire ascun toure, chastel ou fortresse deins cest roialme ii 389
to crenellate, furnish with open space between the cops of the battlement of a parapet
mil.: (1329-30) homme ne poet kerneler ne batailler santz congé le roi 3-4 Ed III 147
crenellated, furnished with open spaces between the cops of the battlement of a parapet
mil.: (1160-74) Sor le fossé out heriçon E dedenz close une maison; Entor out bretesches levees, Bien planchiés e kernelees ii 47.4310
mil.: (s.xiii1) li nostre assaillent le chastel kernelé 1056
mil.: (c.1292) chastels et forcelettes ou mesouns de pere charnelez et defensables i 78creste s.
Semantic labels: mil.
Citations:
(of helmet) crest, any ornament as a badge or cognizance
mil.: (1271-72) Me les centurions aveient escuz e heaumes de fer argenteez o crestes en travers, k'il feussent le meuz coneu de plus loins 51.10cri s.
Semantic labels: emotion, law, mammals, mil., sound, zool.
Citations:
war cry
mil.: (s.xii3/4) Ly cry en est levez e sunt armé Persant 2997
mil.: (1174-75) O. d’U. relevad le suen cri 1772
to attack with war cries
mil.: (s.xiii1) Bien soient vostre home deveé et esbani Que sor les noz ne facent ne damage ne cri 731crié 1 s.
Semantic labels: law, mil.
Citations:
call to arms
mil.: (1160-74) Helies fu de grant poeir, Mult out grant terre e grant aveir [...]; Cil del Mans od lui se teneient, D’avancier le s’entremeteient, E li home de la loee Esteient tuit a sa criee, E li baron de la contree Orent por lui mainte meslee ii 248.9762criur 1 s.
Semantic labels: law, merch., mil., occupation
Usage labels: nameCitations:
herald, one who transmits commands
mil.: (1194-99) Lores demanda son crior Felippe, son baneisor, E si fist crier par Eschalone [...] 9684
mil.: (s.xiii) Sint etiam in castro viri prudentes, tam clangatores gloss: criurs quam caduciatores, quorum austucia et prudensia mediante in tempore toge et in tempore belli nihil inconsulte fiat i 184.70 and ii 93.70croiz 1 s.
Semantic labels: anat., archit., Bibl., curr., eccl., herald., liturgical, mil., theol., time
Citations:
crusade
mil.: (s.xiii4/4) E donc fust fet general prechement de la croiz 280
to go on the Crusades
mil.: (1160-74) Al rei Ros le fist a saveir Que errer voleit e la croiz prendre ii 245.9667
mil.: (1215) enqueste faite par nostre comandement devant que nos preissons la croiz 361.52
mil.: (s.xiii4/4) le rey prist la croiz 280croizer v.trans. v.intrans. v.refl. p.p. as a. p.p. as s.
Semantic labels: decor., eccl., herald., mil., ship., theol., ven.
Citations:
crusader
mil.: (s.xiii1) Quant en Costentinoble les ot conduit li ber Mult i trova croisiez 203
mil.: (s.xiiiex) pur le general passage de touz croizez a la terre de Jerusalem 84
mil.: (1343-50) moutz des grantz seignours de la tere passerent croissez la mer a Dovere 9cuisse s.
Semantic labels: anat., armour, Bibl., costume, mil., orn., theol.
Usage labels: curseCitations:
cuisse, armour for protecting the upper leg or thigh
mil.: (s.xivin) Ky vousit par mal sa chaumbre visiter, De quisez e mustilers avereit le mesteer [...] Kar il eert assayli de kenet (=small dog) e leverer i 155cuissel 1 s.
Semantic labels: anat., armour, costume, mil.
Citations:
cuisse, armour for protecting the upper leg or thigh
mil.: (1303-04) qu’il returnerent les armures enteirement, dount il ne rendist [...] qe un aketon, un gaumbesoun, unes trapes, quisseaux e greves pointes [...] 87
mil.: (1315) [...] ceo est assaver .j. aketon, .j. gaumbeyson, .j. peyre des quisseus [...] 58
mil.: (1398-99) Item, .ix. pair' harnoys pur jambe pleins dont .j. sanz quyssewe, pris de chescun .iij. s. .iiij. d. E163/6/13, m.2r
mil.: (1415-17) [...] autre armure, cestassaver basynet ou lumbrere et la ventaile, pisseins, platez, haburgion, v[a]mbras, rerebras, quisseux et gauntez de plate [...] (D) 26.332cuissier s.
Semantic labels: armour, costume, horses, mil., zool.
Usage labels: nameCitations:
cuisse, armour for protecting the upper leg or thigh
mil.: (1275-1377) [...] que tuz les baneors, qe baners portent, seent armez de mustilers e de quissers e de espaulers, sanz plus i 231
armour for protecting the upper legs of a horse
mil.: (1347) Jeo devys [...] les quissers ové le picer de quir qui sount pour mon destrer i 43[cuisson] s.
Semantic labels: armour, mil.
Citations:
cuisse, armour for protecting the upper leg or thigh
mil.: (s.xiv1/3) Deinde quysouns in femoribus et genicularia, gallice genulers. Deinde aketoun [...] 530
mil.: (1404) .j. lorica vocata gesseraunt, cum greves et qwhisshons in manu Prioris ii 395[cuissot] s.
Semantic labels: armour, mil.
Citations:
cuisse, armour for protecting the upper leg or thigh
mil.: (1341) Item sunt en le attilerie du dit chastiel [...] .j. gasyngale de petite value; .j.paire quisots de fer de nule value 485cursadone s.
Semantic labels: horses, mil., ship., zool.
Citations:
type of military transport ship for horses
mil.: (1332) cursadones sont une manere de vesseaux qe portent .xx. hommes au chival armez et appareillez et mountez sour lour chivals issant du vessel 355dage s.
Semantic labels: mil., weapons
Citations:
dagger
mil.: (1397) trestoutz les armures, espeies et dages i 230
mil.: (1409-10) luy trois foitz ferroient ové une dagge a coer iii 631
mil.: (1415) Moun dage et moun cutelle bien trenchant 78.26
mil.: (1428-32) Item, .xj. tasses d'argent dorrés [...] marqué au founs du point d'une dague C32dagger s.
Semantic labels: mil., weapons
Citations:
dagger
mil.: (a.1399) le dit Wat ferrist le maire od le dragger 148.23
mil.: (1390-1412) [...] moy auxi desrobantz de moun espee, moun dagger et de ma burse 363.14
mil.: (1406) espees, baselardes, dagers iii 593
mil.: (1410-11) harnoyes dez seintoures, dagares, coleres des gentilez i 75daliage s.
Semantic labels: mil.
Citations:
skirmishing, fighting
mil.: (1280-1307) Fort fu la batayle, molt dure le dayllage i 220dalier v.intrans. v.refl. inf. as s.
Semantic labels: mil.
Citations:
to fence
mil.: (1280-1307) (Arthur) De Caliburne se daylle , ly gyaunt entestrer entester? U parfound de la teste i 190
to skirmish with
mil.: (1280-1307) Taunt cum des parties (=armies) chascun a altre daylle , Ly velz R. de B. a D. se travaylle i 478dame 1 s.
Semantic labels: eccl., female, law, mil., monastic, status, theol., title
Citations:
lady bearing lordship in time of war
mil.: (1260) [...] s’il fu fet en tens de guerre, e ele dame de guerre en recettant les enemis le roy [...] 211dart 1 s.
Semantic labels: mil., weapons
Usage labels: fig., nameCitations:
dart, a pointed missile (including javelin, throwing spear, arrow, etc.) thrown by the hand or shot from a cross-bow
mil.: (s.xii1) Gieres saieterat eals Deus; od dart sudein serunt enbatues enz lur plaies jaculo repentino inserentur plagae eorum 108.LXIII.7
mil.: (c.1185) Asez out saetes e darz 2705
mil.: (c.1230) Gavelocs lancerent e dars 3195
mil.: (s.xiii) jaculum gallice : (C) dart ii 29
mil.: (s.xiii2) spicula : .i. dars ii 24
mil.: (s.xiiiex) tela : (C) darz dars s.xiii/xiv ii 129.21
mil.: (s.xivin) des quarels e autres dartz launcerent 35.29
mil.: (s.xiv) pila : dars ii 59
mil.: (s.xiv) locusta: quasi longa hasta : dart ii 109
mil.: (s.xivm) armee od espiritueles dartes 1vadebuter v.trans. p.p. as a.
Semantic labels: build., domestic, law, mil., occupation
Citations:
to repel
mil.: (1271-72) mes si lor enemi seit pres de eus, donc tuz ceus ke sunt a chival e la meité de gent a pé seient ordinez en l'eschele a deboter l'assaut de lor enemi 28.15defendre 1 v.trans. v.intrans. v.refl. p.pr. as a. p.pr. as s. p.p. as a. inf. as s.
Semantic labels: law, mil.
Citations:
defender
mil.: (1271-72) L’em deit penser ke multitudine des archers ne seit pas devant le bredasche e suspernent le mur e esbaissent les defendauz ki seront encontre eus 128.10defensable a.
Semantic labels: mil.
Citations:
defendable, equipped for or capable of being defended against an attack
mil.: (1155) Tintajuel ert bien defensables, N'esteit par nul engin pernables 8623
mil.: (c.1200) Curres out Saul garnies e defensables (E) 6440
mil.: (c.1292) mesouns de pere charnelez et defensables i 78
(of a soldier, army, etc.) capabale of defending oneself or providing defence
mil.: (1155) Altresi fud de la cumpaigne Ki ot perdu sun chevetaine; Ne fud mie puis defensable Qu’el ot perdu sun cunestable 12068
mil.: (s.xii3/4) deus citez fonda [...]. Defendable gent e armes i lessa 1165
mil.: (1343-50) ne sount remys outre .cc. hommes defensables 80.19defensail s.
Semantic labels: archit., mil.
Citations:
fortification
mil.: (c.1136-37) Fermer i fist un defensal Par ki Daneis mist en traval 3157defense 1 s.
Semantic labels: archit., chess, games, law, mil., weapons
Citations:
defence, resistance to an attack
mil.: (1194-99) Grant fud l'assaut e la defense 3406
mil.: (s.xiii1) Cil sunt alé avant, le chastel ont saisi. Onques n’i out assaut ne deffense ne cri 298
mil.: (1298) chose qe touche la garde e le defens de nostre reaume i 901
mil.: (1313) quant que nous savoms ou pooms au defens et destourbaunce (=against the invading Scots) , voloms faire i 387
mil.: (1327-34) les grantz myses et costages q’il ad fait en defens del chastel de N. 154
mil.: (1332) pur defense de vostre terre de Gascoigne 217
defence, defensive structure
mil.: (1155) Bretesches e murs apareillent [...]. As defenses pieres atraient 13551
mil.: (s.xii3/4) (In the dreadful storm) Meinte defense i ot pur la fudre tendue. Le chef A. coverent d’une targe a or batu 5838
mil.: (1333) leur defences comencés dedeynz le dit chastel, leur mures, fosses, bretages [...] i 253
mil.: (1390-1412) le mier ad destruit les diffenses et trenchee la chapelle et mesons que furont al pé du dit tour 35.6
weapon
mil.: (1400-01) setes & espeies & autres defenses de guerre iii 457defforz s.
Semantic labels: mil.
Citations:
forces, army
mil.: (s.xiii1) H. et A. i sont venu defforz com ont eu 2413defiance s.
Semantic labels: mil.
Citations:
challenge, declaration of hostility
mil.: (1155) L’emperere folie fist E en grant barate se mist Ki deffiance te manda 10983
mil.: (s.xii3/4) A. vous mande e dit apertement Qe la defiance receit il mult bonement 7340
mil.: (1214-16) si akouns frainsist la truue, ke le assaylit saun difiaunce [...] il fust occys 732
mil.: (1280-1307) Tiels faitz de felouns e tiel defiaunce Sur nous [...] 482.291defier 1 v.trans. v.refl. p.p. as a.
Semantic labels: law, mil.
Citations:
to challenge, declare war on
mil.: (1160-74) Heraut li mandout vilment Qu’il ne fereit por lui nient, [...] Ne il terre ne li rendrait; E Guilliame le desfia E desfiance lui manda ii 106.5931
mil.: (s.xii3/4) Le bref le roi fu lit oiant la baronie, Qu’i[l] ly rendent treu, autrement les defie 2356degrader v.intrans.
Semantic labels: mil.
Citations:
to degrade, deprive (of rank or office)
mil.: (1171-74) S’evesques u prestre est esliz e alevez [...] que il seit degradez 4802
mil.: (s.xiiiin) Or asez savreit mustrer Faire reis e puis degraer 2096
mil.: (1267) (any cleric causing the death of another person) A seinz ordres ne purra mie […] estre avancé, Einz deivent estre tuz degradé 8146
mil.: (c.1292) jekes autaunt qe il soint desgradez de lour ordres i 200
mil.: (1317) il est destourbé degradé deggracié et issint hors Ed II xxii 65
mil.: (c.1334) il fu escumengé et degradé de chescun estat de clerc 260.26
mil.: (1351-52) esquelles choses ne deussent pas estre faites [...] pur quecumqe crime s’ils ne fuissent primes atteintz et degradez par lour ordiners ii 244
mil.: (1393-94) [...] a degrader & deposer [...] le Roi iii 234degré 1 s. s.pl.
Semantic labels: acad., archit., eccl., herald., kinship, law, mil., status
Citations:
step, (marching) pace
mil.: (1271-72) (the young soldier) doit aprés aler en cinc ures en l’autre degré, ke est apelé pleineirté pleineirre vint e quatre mile pas 12.13deliverer v.trans. v.intrans. v.refl. p.p. as a. inf. as s.
Semantic labels: law, med., mil., theol.
Citations:
to come to the rescue of, liberate (a country) from occupation or attack
mil.: (1160-74) Li messagier le duc requist, De par le rei Heraut li dist Que en sa terre s’en ralast E Engleterre delivrast ii 138.6842delivraison s.
Semantic labels: mil.
Citations:
delivery, liberation (from attack, oppression, etc.)
mil.: (1160-74) issirent li baron, Chevaliers et borjoiz et archiers et geldon, Tuit cil qui ferir poent de pierre ou de baston. Cil qui aler n’i poent font a Dieu oroison Que il prenge conroi de lor delivraison i 45.882dengin s.
Semantic labels: archit., mil.
Citations:
stronghold, fort
mil.: (c.1230) A Murchid veit idunc li reis [...]. A un son dengin l’ad trové 176denier 1 s. s.pl.
Semantic labels: curr., finan., hist., law, mil., tax, unit, weight
Usage labels: fig., name, personif.Citations:
to retaliate, pay back with equal severity
mil.: (s.xiiex) issi deit l’um chanchier [...] maille pur dener 1455dens s.pl.
Semantic labels: mil.
Citations:
officers commanding ten men
mil.: (1271-72) Il i aveaient autres ki gardoient diseines de chivalers, ki furent apelé dens e ore sunt apelé chef de la compaignie 44.3desaffrer v.trans.
Semantic labels: armour, mil.
Citations:
(of armour) to take the shine off
mil.: (s.xii2/4) De sun osberc les dous pans li desaffret 3426desarraier v.trans. v.intrans. p.p. as a.
Semantic labels: mil.
Citations:
to be thrown into disarray (?)
mil.: (1397) les ditz chivalx si hastivement chivachent et disaraient iii 345desbaratement s.
Semantic labels: mil.
Citations:
defeat, loss
mil.: (1155) En Kent sur mer [...] Fu la tierce bataille grant [...]. La ot grant desbaratement. Puis s'en fuirent en Thanet, Dedenz la mer 7106desbarater v.trans.
Semantic labels: mil.
Citations:
to rout, defeat, discomfit
mil.: (c.1136-37) Sei cinquantime cumpaignun Fuit Fud cum hom desbareted 1091
mil.: (s.xii2) Icest corner fud signe [...] que li Philistien fussant desbaretez 23
mil.: (1190-1210) Grant eire vont vers la cité Com cil qu’erent desbareté 5244
mil.: (c.1230) Par vos conseil[s] tut premer Vers Osserie voil aler Mes enemis debarater 535
mil.: (c.1240) Baudwin en fu desbaraté, Ke le champ gwerpi a grant meschef 233.42desbuscher v.intrans. v.refl.
Semantic labels: mil.
Citations:
to break cover, rush out (of ambush)
mil.: (1160-74) li frere chacherent, Tant que cil de l’agait a un cri desbuscherent i 21.168
mil.: (1194-99) li Turc [...] fuirent Desi qu’a lur enbuschement. Cil desbuchierent durement E voldrent le rei enbracier 8101
mil.: (1214-16) E tauntost cum ly vinte e deus mile Sarazyns virent ço, il desbucherent tout ensemble quy ainz ainz 1034
mil.: (1230-50) Cil qui furent en aguait sei desembuscherent debucherent P 1230-50 (C) ii 35
to emerge, come out (of a wood)
mil.: (c.1185) Devers le bois en un pendant Se est debuissé uns chevalers 8427
mil.: (1214-16) ces desbucherent [...] des boys [...] ou il s’estoyent moucez 1024descendre v.trans. v.intrans. v.refl. p.pr. as a. p.pr. as s. inf. as s.
Semantic labels: astron., equit., geog., law, mil., theol.
Usage labels: fig.Citations:
to descend, sweep down
mil.: (1256) W. ab E., seneschall Lewelin, […] descendirent a la terre nostre seigneurs […] arder et destrure i 339
mil.: (a.1399) le duc de A. descendist devers Burdeus od graunde noumbre des gentz 121.14descomfire v.trans. v.absol. v.refl. p.p. as a. inf. as s.
Semantic labels: law, mil.
Citations:
to defeat (in battle)
mil.: (1155) Bien tost fu as Franceis conté, [...] Que Romain erent desconfit 4139
mil.: (s.xii2) Sil descumfistrent e cil de Syrie acuillirent a fuie 163
mil.: (c.1275) Nostre host sera deconfist Si a ceo jur les crestiens Se assemblent a ces faus paens 4696
mil.: (a.1382) les assaillerent et descomfirent et graunt noumbre d’eaux occirent 25.28
(of an army) to give way, be defeated
mil.: (1194-99) Cil fuirent e cil chacerent - E nostre gent autretel firent E Sarazin se desconfirent 2983
discomfiture, defeat
mil.: (1332) toutz les mescreantz [...] f[urent] si esbatez et esperduz qe se mistrent a s’escomfire a descomfire? 342
beaten, defeated (in battle)
mil.: (s.xii1/3) ki jaspe verte avrat [...] ja desconfiz desconfés ? ne murrad 266.23
mil.: (1174-75) Descunfit sunt mes enemis! 203
mil.: (c.1230) Mais ne demure que un petit Que ne se tiengent a descunfit 936descomfiter v.trans.
Semantic labels: mil.
Citations:
to defeat
mil.: (a.1399) les Engleis descomfiterent lour enemys 66.2descomfiture s.
Semantic labels: mil.
Citations:
defeat
mil.: (1155) En la pierre out une escriture [...] Ki [...] conte la discunfiture, Que Marius Rodric ocist 5180
mil.: (c.1200) Aprés qu’il at fait la desconfaiture, Li dux Joab s’esleece (B) 11029
mil.: (c.1318-19) le queil fust pris al descomfiture de Strevelyng 140
mil.: (c.1335) en cele descomfetour furent occis sire G. de C., [...] 88
mil.: (a.1399) pur quel descomfeture et victorie le dit roy d’Espaigne delivera le dit chivaler 116.10
scene of defeat
mil.: (a.1382) le dit prince se herbergea [...] en un bois sur une petite ryvere pres la descomfiture 37.15
to defeat
mil.: (c.1185) Si li ad conté […] cum par grant mesaventure Sunt turné a desconfeiture 7266
mil.: (s.xiii1/3) Ja sunt mis a desconfiture 2171
mil.: (a.1382) les mystrent a descomfeture 38.24[desconraier] v.trans. v.intrans. v.refl.
Semantic labels: mil.
Citations:
to throw into disorder, cause to break ranks
mil.: (s.xii3/4) Si par aventure fussent desconreié, Desrengez ou percez ou entr’els desevré 1834
mil.: (1194-99) S’i feri tres parmi la presse De la greszesche gent engresse, Si que toz les descunreia 1626
to break ranks, be thrown into disorder
mil.: (c.1185) Nos chavalers vei desrenger, Descunfire e descunreer 8210
mil.: (c.1185) Plusurs folement se desreient, Flatissent e se descunreient […] Mut se esparpeillent e desrengent 4018
mil.: (1194-99) il poinst en la gent forfaite, Tant en parfont qu’il le covrirent, Si que nul de ses genz nel virent, [Si] que por poi qu’i[l] n’i alerent, E qu’il se desconreerent 11578descovrir v.trans. v.intrans. v.refl. p.p. as a. p.p. as s. inf. as s.
Semantic labels: build., chess, games, law, mil.
Citations:
to break cover, leave a protected position (in order to attack)
mil.: (1194-99) Lors veissiez Turs descovrir Por le doel de celui covrir, E as quarels abandoner E traire et de granz cops doner 4966
to remove, deprive of one's defense (of protective armour or shield)
mil.: (1160-74) Dan Brun a si feru Robert Que de l’escu l'a descovert ii 294.11010
exposed, unprotected
mil.: (1194-99) Lors si vit Acre a descovert, Od la flur del gent del monde Seoir entur a la reonde 2308desembuscher v.refl.
Semantic labels: mil.
Usage labels: fig.Citations:
to emerge, come out of ambush
mil.: (s.xiii1) Cil qui furent en aguait sei desembuscherent ii 35
mil.: (c.1230) Atant s’en sunt [tres]tuit armez De lur aguait desenbuchez 946desenarmer v.trans.
Semantic labels: mil., weapons
Citations:
to strip of its armorial device
mil.: (c.1230) Bien veit [l’em] gisir en cel pré [...], Maint cler haume desenarmé, Maint brant d’acer sanz avoé 8307desert 1 a. s.
Semantic labels: geog., mil.
Citations:
destruction, devastated land
mil.: (1155) Le Humbre od lur grant gent passerent, Chastels e viles deserterent. Li Bretun virent la tristur E le desert faire des lur 6150
mil.: (1155) Encore i perent les ruines E les deserz e les guastines Que Gurmund fist en plusurs lieus Pur tolir as Bretuns lur fieus 13632deservir 1 v.trans. v.intrans. v.absol. p.p. as a.
Semantic labels: law, mil., status
Citations:
to serve, be of service (providing military support)
mil.: (1155) Mielz nus vient le treu guerpir Que issi lunges deservir 6212desevrer v.trans. v.intrans. v.refl. inf. as s.
Semantic labels: law, mil.
Citations:
to lift siege
mil.: (s.xiiex) Jamés n'en ert cest siege deseverez, Si ert pris Garsie e destruite sa citez 1330desfealtrer v.trans.
Semantic labels: equit., jousting, mil.
Citations:
to take the lance from the saddle, prepare the lance for combat
mil.: (1190-1210) La lance atant a desfealtré 16879[desgainé] p.p. as a.
Semantic labels: mil., weapons
Citations:
unsheathed
mil.: (s.xiii1) Ceste espee fud deswainee e desnuee ii 19desgarnir v.trans. p.p. as a.
Semantic labels: mil.
Citations:
defenceless, without weapons or armed protection
mil.: (1155) Si ert la terre desgarnie. [...] Si l'unt par Escoce envaie 6094
mil.: (1174-75) mes Deu lur fud ami A ces gentilz paisanz ki furent desguarni 1176
mil.: (c.1230) les Yrreis desgarnis Parmi les landes sunt fuïs 1931desgarochier v.trans. p.p. as a.
Semantic labels: mil., ship.
Citations:
to defeat, slay
mil.: (s.xiii1) Mais de lur compaignons furent desconseillié Qui vindrent de la montaigne u sunt desgarrochié desgaroché S c.1400 3319desherberger v.trans. v.intrans. v.refl. p.p. as a.
Semantic labels: mil.
Citations:
to break up camp
mil.: (s.xii2/4) Par mi cel ost funt mil grailles suner: Franc desherbergent, funt lur sumers trosser. Vers dulce France tuit sunt achiminez 701desirance s.
Semantic labels: mil.
Citations:
eagerness, mettle
mil.: (1194-99) quant il vint pres del rivage, La veissiez tot le barnage De l'ost aprés le rei de France Venir encontre od desirance 2332deskerneller v.trans.
Semantic labels: archit., mil.
Citations:
to remove battlements from
mil.: (1273-82) Ront la nief ki est desancree, Tote la tour deskernellee 2783desloger v.trans. v.refl. p.p. as a.
Semantic labels: mil.
Citations:
to decamp, make move camp
mil.: (1194-99) Mais lors fist li reis deslogier Sei e sa gent de son demaine, E vint avant sis cors domaine 9780
to decamp, move camp
mil.: (s.xiii1) De la ou il =the army erent se sunt tuit deslogié 745
mil.: (a.1399) nous nous deslogeamez et prismes [nostre] chemyn avaunt devers Burges 171.23desmailler v.trans. v.intrans.
Semantic labels: armour, mil.
Citations:
to break the mail of
mil.: (s.xii2/4) L'escut li freint e l'osberc li desmailet 1270
mil.: (s.xii3/4) Le double ly ad percé e haubert ly desmaille 1873
mil.: (s.xiiex) Dunc veissez fier estur comencer, Tanz hanstes freindre, tanz escu[z] percier E tanz halbers rumpre e desmaeiler 1069
mil.: (a.1382) En quele conflykte launces furrent frussez, [...] haubergeons desmaillez 27.16desnuer 1 v.intrans. v.refl.
Semantic labels: mil.
Citations:
(of an army) to become disbanded, disunited (?)
mil.: (1355-64) lez sires de Moubray, de Abernethin, de Brighen, et de Gordoun, od plusours autres, s'en issit en .ij. bataillis, lour enemys d'escoce estoient denouez, avoint envoyé lours herbisours de lour herbiger a Methfen 52desreier v.intrans. v.refl. p.p. as a. p.p. as s.
Semantic labels: equit., mil.
Citations:
to move out of line, break ranks
mil.: (1155) Quant Cesar out tut ordené, A tuz ad dist e deveé Que pur nule rien que il veient Li un des altres ne desreient 4586
mil.: (s.xii3/4) Dunc veissez desraier ces bachelers legers 4032
mil.: (1155) N'i ait si pruz ki se desrait Ne si coart ki pruz ne seit 4587
mil.: (s.xiiim) E se vet errant deraant C s.xiii m hors des rengs de la place 2175
mil.: (c.1185) la vei un arester, Ke se porofre de juster [...] Veez vus, cum il se desreie ? La premere juste en ert meie 3623
mil.: (s.xiii) Ke a son sennior trop se deray (is a fool) (G) 18desrenger v.trans. v.intrans. v.refl.
Semantic labels: mil.
Usage labels: fig.Citations:
to force to break ranks
mil.: (s.xii3/4) Si par aventure fussent desconreiés, Desrengez ou entr’els desevré 1835
mil.: (c.1185) Ceux dehors trovent mult sevrez E desrengez mult malement 8199
to break ranks, fall out of line
mil.: (1155) Ja uns d'els ne desrengera Ne pur home ne guenchira 3135
mil.: (s.xii3/4) Par force des assauz les ont fet desrenger. Qui fuir i pot vif, mult i quida gainer 2041
mil.: (c.1185) Or n’ad el rei que curucer, Les sons veit forement desrenger 978
mil.: (s.xii3/4) E broche le cheval, del reng est esla[i]ssez E fiert un Medien qui s’est desrengez 2939
mil.: (1194-99) Trei chevaler devant alerent, Qui folement se desrengierent 7479desruter v.trans. v.intrans. v.refl. p.p. as a.
Semantic labels: mil.
Citations:
to disperse, scatter (an army or group of armed people)
mil.: (1194-99) E l’ost erra tote arotee Que cil aveient desroutee, Jusqu’a un flum que il troverent 5807
mil.: (1155) Walwein par la grant presse vait, Od s’espee la veie fait, Fiert e enpeint, caple e bute, Maint en abat, meint en desrute 12044
(of an army or group of armed people) to disperse, scatter
mil.: (1160-74) Mult lor ennoie la chaucie Qu’il trovent longe e enpeirie, E il esteient encombré De ço qu’il aveient robé; Mult en veissiez desroter E trebuchier e fors voler ii 81.5219
mil.: (s.xiiiin) La veissez la gent armer E paens ferement desruter E sa e la, e loin e pres 150desteindre v.trans. v.intrans. v.refl. p.p. as a.
Semantic labels: mil., theol.
Usage labels: also_fig.Citations:
to fight off, repel
mil.: (1194-99) Mult dura l'assalt longement Jusqu’al seir del comencement, Mais el seir le covint remaindre Car onques nes porent desteindre 3424destendre 1 v.trans. v.intrans. v.refl.
Semantic labels: marit., meteo., mil., weapons
Citations:
to unbend (a bow)
mil.: (1160-74) Entre ses mains teneit un arc, Encordé l’aveit e tendu E entesé e destendu ii 103.5844
mil.: (1190-1230) Lur arcs gettent e funt descendre 431
to fire (a weapon)
mil.: (c.1136-37) L’arc destent , vole la seete 4416 (var.)
mil.: (1194-99) E arb[a]lastiers destendirent Que li Turc n’oserent atendre 11471
mil.: (s.xiii1/3) Lancent espez e traient archers, Envirun destendent areblasters 2474destreindre v.trans. v.intrans. v.refl. p.pr. as a. p.pr. as s. p.p. as a. inf. as s.
Semantic labels: equit., law, med., mil.
Citations:
to harass, harry, subject to military force
mil.: (1160-74) Gisfrei Martels [...] Cels de Toroigne e de Peitou [...] Par ses engienz e par ses arz Out mult damagez e destreinz ii 44.4231
mil.: (s.xii3/4) Tenez les mult estreit, sovent les assaillez, […], Car si vous par engin l[a]enz nes destrainez , Tuit le mond en ert aprof contraliez 6359
mil.: (1214-16) li Sarazyns l’enchasoyent trop e destreyneyunt 357
mil.: (c.1334) vient ové grant compaignie pur destreindre et anoier Alisaundre 162.1destrer 1 s.
Semantic labels: equit., horses, mil.
Citations:
charger, knight's (war) horse
mil.: (s.xii2/4) En Tachebrun, sun destrer, est muntéd 347
mil.: (1155) Sis mil e sis cenz chevaliers [...] od destriers, Od clers healmes, od blancs halbers 12944
mil.: (s.xii2) equus sive caballus: [...] destrer au palefrei aut runci i 22
mil.: (c.1230) Chevals curanz e bons destrers 2081
mil.: (1297) vos chevaux propres, dexters e palefreys 105.14
mil.: (c.1300) Dessus une bel destré mountee 132
mil.: (1364-72) drap lange [...] pur dys et noef noz destreres et dys noz courseres E101/395/2/233destruction s. s.pl.
Semantic labels: finan., law, mil.
Citations:
destruction, devastation
mil.: (c.1150) Une feiz vindrent d’ultre mer Paiens pur cristiens rober. Mult firent grant destruction 661
mil.: (1148-64 (?)) Dés la destruction de Troie si sunt mu[lz] genz espa[r]pailez e en altres regnes esguar[e]z 366
mil.: (s.xiiim) Il ne saveit mie uncore la destrucciun de sun filz, ne de s'ost 28vdesur prep. adv.
Semantic labels: mil.
Citations:
to attack
mil.: (1155) Serreement trestuit se tiengent Dessi que cil desor els viengent 4590
mil.: (c.1170) ça vienent desur vus cumme gent cunquerant 3001desus 2 prep. adv. a. s.
Semantic labels: decor., eccl., literature, mil., textile
Usage labels: fig., local, temporalCitations:
victory
mil.: (1155) Artur fu mult buens el desus; De cel chaitif pople ot pitié 9522
mil.: (1160-74) Quant Normant virent que li dus A toz alout si el desus, De pais tenir mistrent ostages ii 43.4196devant prep. adv. a. s. conj.loc.
Semantic labels: anat., mil.
Usage labels: local, temporalCitations:
to attack
mil.: (1369) les enemys se vantent de venir courre devant les portes de B. et dit l’on certeinement [...] q’ils y serront devant Ml. .v c . combatantz avant que [...] 199.138.61
in front of
mil.: (a.1382) soun adversere [...] fuist venu [...] de estre devaunt a Poyters pour combatre 36.28deviser v.trans. v.absol. v.intrans. v.refl. p.p. as a.
Semantic labels: arithm., herald., law, mil.
Citations:
(of an army) arranged in divisions
mil.: (1194-99) L’ariereguarde fud guarnie Le jor de haute baronie, E fud par conreiz conree[e], Tot coste a coste e devisee 6153disposer v.trans. p.p. as a.
Semantic labels: med., mil.
Citations:
to command, be in authority over
mil.: (1267) E numé sunt principautez Pur ceo ke desposent ceus ki sunt Desus eus 1437dizeine s.
Semantic labels: law, mil.
Citations:
section of ten men
mil.: (1271-72) Ausi bien i ad teles compaignies ki sunt apelé dizeines 48.9-10dizeiner s.
Semantic labels: hist., law, mil.
Citations:
person in charge of ten people
mil.: (1428) pour aidier aux diz baillis a prendre par force d’armes ou autrement les diz delinquans et iceulx amener en noz prisons par l’ordonnance des diz baillis pour faire par iceulx baillis telle punicion et justice comme au cas appertendra et que noz subgiez ainsi armez soient conduis soubz diseniers, tous respondans et obeissans ausdiz baillis 52dolabre s.
Semantic labels: mil., weapons
Citations:
broad-axe, adze
mil.: (s.xiv1) unum dolabrum est un dolabre a brod ax 14
mil.: (s.xivin) Picoys, dolabre et besagu Pikke, brodehax [ ...] 536dragon s.
Semantic labels: bot., mil., mythological, pharm., theol., zool.
Usage labels: nameCitations:
ensign, standard
mil.: (s.xii3/4) En som le pomel d’or desus le dragon, La fet ly roys lever son mestre gonfanon 3466
mil.: (1194-99) Normant e Engleis chevalchouent Aprés, qui le dragon portouent 6147
mil.: (1271-72) [...] sunt les dragons aportez en bataille de dragoners 47.11dragoner s.
Semantic labels: mil.
Usage labels: nameCitations:
standard-bearer
mil.: (1271-72) e baneors e dragoneires e criors ki crierunt par le ost e par les compaignies le comandement le empereor 42.14-15drap s. s.pl.
Semantic labels: costume, domestic, eccl., herald., med., mil., monastic, surg., textile
Citations:
flag
mil.: (1271-72) Il i ad mout de autre maneres de signes, com de draz , ou en chival ou en armes, ke le dustre de la bataille porra comaunder a porter e a garder 74.3
surcoat, outer garment worn by soldiers over the armour displaying their arms
mil.: (s.xiiex) D'un drap de seie ke firent Suliant A tut cuvert sun halber reluisant 1558drescer v.trans. v.absol. v.intrans. v.refl. p.pr. as s. p.p. as a.
Semantic labels: anat., build., culin., emotion, law, marit., mil., ship., theol., weapons
Usage labels: fig.Citations:
to prepare a (defensive) position
mil.: (s.xiii3/3) Les gentz de la citee [...] dresserent un fort estal, qe se arraieront sur une montayne 17.2dromund s.
Semantic labels: mil., ship.
Citations:
dromond, large warship
mil.: (s.xii3/4) nefs, eskarnard ne dromon dromun P c.1310 61
mil.: (c.1185) Le setme jur sunt arivé El far les nefs e li dromunt 5599
mil.: (s.xiii) Peregre proficiscens vidi per mare has naves:galeas, cum galeis militaribus, dromones (gloss: dromuns) , lembos, privas [...] i 202.80 and ii 153.80
mil.: (c.1334) un grant dromond q’avoit trois mastes e sigla ové trois sigles 316.11dubber v.trans. v.refl.
Semantic labels: mil., weapons
Citations:
to dub, equip with arms
mil.: (1214-16) ly amyraunz de Tolete le dobba e nory e le fist chivaler 981
to equip oneself
mil.: (s.xiiiin) ‘Adobbés vus, seynurs,’ dit Gui l’enfant. Bien quinze mil se dobbent a tant 3488
mil.: (c.1300) A fine amaunt tres bien apent D’estre courteys come chevaler Quant se doyt novel douber 1169
